Міне көзді ашып жұмғанша тағы да бір жаңа жыл есігімізге тақап қалыпты..Осы бір қарбалас кезде отырып, ойға батамыз тағы..Өткен жылда нелер тындырдым, келер жылға жоспар калай дегендей..

Биылғы жаңа жыл мен үшін ерекше жаңа болып тұр..Бұрындары, студент кездерімде әсіресе, жаңа жылдың алдында темекіні тастаймын деп жоспар қоюшы едім..үш төрт күн шекпей жүретінмінде, кейін әйтеуір бір сылтау тауып қайтадан бастайтынмын..Биыл ондай мәселе жоқ..Темекіге қош айтысқалы жарты жылды асыпты..Енді жаңа жылдың алдында өзіме қандай жоспар қоярымды білмей отырғаным..

Қалай дегенменде, жаңа жыл ол күнтізбенің бекіткен бір күні ғой, заң тұрғысынан жылды ауыстыру дегендей..Ал негізі жаңа жыл әр адамның өз ішіндегі бір күн, біреулер үшін көктем жаңа жыл болса, біреулер үшін туған күні, ал біреулер үшін жаздың басталуы..

Ер жеткелі бері жаңа жыл, мен үшін кәдуілгі компаниялардағы жыл қортындысы қарбаласын еске салады..оңашада бір отырып, бүкіл жылды сараптап шығып, жаңа жылда жүзеге асырылуы тиіс кейбір басты іс шаралардың пішінін айқындап аламыз..

Әр жаңа жылдың менің туылған күніммен қатарлас келетін бір әдеті бар..Ол да өз алдына бір қызық..Биыл міне отызға бір қадам қалдық..Кейбіреулер “қартайып жатсың ба?” дейді қалжың шыны аралас, мен ішімнен күлемін, “қартайып жатқан жоқпын, есейіп жатырмын” деп..Қартаймаңдар достар, есейіңдер..

Биылғы жаңа жылда баршаңызға табыс тілеймін..Еліміз аман, жұртымыз тыныш болсын..

Осы бәріміз білетін кейбір мақалдардың немесе сөздердің мағынасына көп үңіле бермейтініміз бар..Бұны басқа тілді үйреніп бастаған кезде анық байқайсың..

Кейбір мақалдардың кең таралғаны соншалық, олардың жалғастарын естігенде таң қаласың..Мақалдың түсінігі кеңейе түскендей болады..Басқаларды қайдам, өзім соңғы кездер қазақша үйреніп жүрмін..Бұрын қазақ тілін жақсы білемін деп бөсіп жүрген екенмін..

Мен үшін мына екі мақалдың жалғасын кездейсоқ естіп қалу маған,адамзат үшін зор бір жаңалықты естігендей тиді..Мысалға мыналар:

“Тойға барсаң тойып бар”..Негізі осы қалпында күнделікті қолданыста жүре береді..Сонда тойға не үшін тойып бару керек? Бүның мағынасы, “тойға барсаң тойлаймын деп, тамақ жейтін уақытың болмай қалуы мүмкін” болуы мүмкін, немесе “той ешқашан уақытында басталмайды, сондықтан мүмкін болса тойға барып тамақ жеймін ғой деп дәмеленбей, үйден тойып шыққаның дұрысырақ” дегенге сайып келуі мүмкін..

Ал бұл мақал толығымен былай екен: “Тойға барсаң тойып бар, жаман әдетіңді қойып бар”..Бұны білген де бар, білмеген де..

Екінші мақал, жиі қолданатын мақалдардың қатарына жатады..”Аш бала тоқ баламен ойнаймайды”..Әрине, екеуінің ойлары екі түрлі, олар бір бірімен қалай ойнасын? Сосын бұл мақалды бір теңсіздік, әділетсіздікті тілге тиек ету үшін қолданамыз..Ал бұның жалғасы лексиконнан түсіп қалған..

“Аш бала тоқ баламен ойнаймайды, Тоқ бала аш боламын деп ойламайды”..Ал керек болса..Бұған ұқсас, күнделікті мән мағынасына қарамай қолдана беретін қанша сөз, қанша мақал бар десеңші..

Мысалға, “ойпырмай”, “япырмай” деген сөздер..қайдан шыққан? бұл сөздердің түбірінде “пір” сөзі жатыр десем ше? Өткенде осындай ойды естідім..Сопылықта алдыңда пірің болмаса, өздігіңмен өсу мүмкін еместігін айтқан өткенде бір жігіт..”Қазақтар бұны баяғыдан білген алдыңда жол көрсетіп тұратын пірің болмаса жағдай қиын, қазақта “ойпырмай”, “япырмай” деген сөздер осыдан шыққан..” деген..Ойланып қалдым..”Менің пірім Сүйінбай” деп Жәкең жырлағандай..Бұл тұста бір шындық жатқандай..

Қыс басталып қара жауады деп күтер кездерде, қардың ұзақ уақыт жаумай тұрып алатыны қызық екен..Қызық болғанда, жай ашейін біртүрлі, бір нәрсе жетіспей тұрғандай..Аспан қарарып, ауа райы сәл өзгерсе, «қар жауар ма екен» деген ой қылтың етеді..Күтесің, бірақ тағы да жаумай кетеді..Осылай күтіп жүрген күндердің бірінді қар жауды..

Қар бірінші майда болып себелеп тұрды..Жаңа ғана тәй тәй басқан бала сияқты, сенімсіз..Үстіме киген курткамның жағасын көтеріп алып көшеде келемін..Көшеде жаяу жүрген, мені, сан алуан сезімдерге жетелейді..Білмеймін, біресе қуанатын сияқтымын жүріп келе жатқаныма, біресе өз өзіме шер толқытатындаймын..Рухымның тереңдеріне сүңгіп, сыртқы әлемнен ұзап кететіндеймін..Кейде мұңаямын..Түсініксіз бір мұң басады кеудемді..Күрсінгім келеді, барған сайын ауырлай түседі..Мұңның келуі, жақында болған келеңсіз жағдайларға байланысты, не болмаса көптен ойда жүрген бір ренішке байланысты болуы мүмкін..Реніш, басқаға болсын, өзіме болсын, өміріме, әйтеуір бір реніш..Адамды құлазытатын реніш..

Толық мәтін »

Тағы сол Довлатовтың “Чемодан” туындысынан үзінді..:)) Оқып отырып мына жеріне келгенде, тақырыптағыдай ой келді басқа..өздеріңіз, көріңіз енді былай..:))

“…Через неделю  прихожу  в  редакцию. Вызывает  меня  заведующий  отделом
пропаганды Безуглов. Спускаюсь ниже этажом. Безуглов говорит одновременно по
двум телефонам. Слышу:
- Белорус не годится.  Белорусов  навалом.  Узбека мне  давай, или,  на
худой  конец, эстонца… Хотя  нет, погоди,  эстонец вроде  бы  есть… Зато
молдаванин   под   сомнением…   Что?..   Рабочий   отпадает,   пролетариев
достаточно… Давай интеллигента, либо  сферу обслуживания. А самое лучшее -
военного. Какого-нибудь старшину… В общем, действуй!
Безуглов поднял другую трубку:
-  Але…  Срочно нужен узбек. Причем любого качества, хоть тунеядец…
Постарайся, голубчик, век не забуду…
Я поздоровался и спрашиваю:
- Что это за интернационал?
Безуглов говорит:
-  Скоро  День конституции. Вот мы и решили дать пятнадцать очерков. По
числу союзных республик. Охватить представителей разных народов.
Безуглов вынул сигареты и продолжал:
-  С русскими, допустим, нет проблем. Украинцев тоже  хватает.  Грузина
нашли  в  медицинской   академии.  Азербайджанца   на  мясокомбинате.   Даже
молдаванина подыскали, инструктора  райкома  комсомола.  А  вот  с узбеками,
киргизами, туркменами - завал. Где я возьму узбека?!
- В Узбекистане, - подсказал я.
- Какой  ты умный! Ясно, что в Узбекистане.  Но у  меня же -  сроки. Не
говоря  о  том,  что  командировочные фонды  давно  израсходованы… Короче,
хочешь заработать пятьдесят рублей?
- Хочу.
- Я так и  думал… Найди мне узбека,  выпишу полтинник. Набавлю как за
вредность…
- У меня есть знакомый татарин.
Безуглов рассердился:
- Зачем мне  татарин?!  У  меня самого на площадке татары живут. И  что
толку? Это же не союзная республика…  Короче, найди мне узбека.  Киргиза и
туркмена я уже распределил между внештатниками, Таджик вроде бы есть у Сашки
Шевелева. Казаха  ищет Самойлов. И так далее. Нужен узбек. Возьмешься за это
ело?
- Ладно, -  говорю, -  но я  тебя предупреждаю. Очерк  будет  социально
значимым. С широким общественно-политическим звучанием..

Довлатовтың әңгімелері адамды баурап алады осы..Өзі де бір кездері ағынан жарылып “мен жазушы емеспін, жай әңгіме жазамын” деген екен..Негізі қайбір туындысы болмасын, бірінші кезекте қасындағы достарына айтылып, тексеруден өткен әңгімелер екен..Егер достарына ұнап жатса, қағазға түсіреді екен..:))