2008 Сәуір - Мылжың Профессор

“Қазақ Софт” 1 бөлім. 20

Posted 24 2008

Қазақ тілі мәселесі, әлі күнге дейін шешіле қоймады. Білмегендер білгісі келмейді, қазақ тілін оқытуды жәбірлеу деп танитындар да бар. қазір интернет бетінде қазақтілі туралы бір мақала жазылса, оған жазылған пікірлер әртүрлілігімен көзге батып жатады. Еліміздегі орыс тілді құлшынысы ойландырмай қоймайды. Мен білетін басқа ұлттар, ұйғыр, түрік, өзбек азаматтар, қазақшаны кейбір қазақ азаматтарынан да жақсы біледі. Олардың ешқандай қарсылығы жоқ, қазақ тілінің ресми тіл болуына деген. Орыстарда жақсы біледі, түсінеді қазақша. Бірақ, ?аза? тіліні? орыс тіліні? орнына ресми тіл болуын ?аламайды. Неге? Себебі олар, м?ртебесі жо?ал?ан орыс тілімен бірге, ?здеріні? де м?ртебесіні? жо?алатынын біледі. Ал б?гін олар ?аза?тарды, Ресей империясыны? азаматтары сия?ты, ?лі к?нге дейін “б?ратана”, “м?дениетсіз” деп таныту?а ??лшынады. Осы ар?ылы ?аза?тарды? бойында “ол?ылы? комплексін” тудырып отыру?а ??лшыныс танытуда. Осы ар?ылы олар, орыс тілінде с?йлейтіндерді “жо?ар?ы клас”, ?аза? тілділерді “т?менгі клас” деп б?луге тырысады. Сол ?шін дау к?теруде. Тіпті орыс тілді т?р?ындарды? барлы?ы Ресейге к?шіп кетеді деп шантаж жасау?а да тырысып ба?ады. Кететіндерді? барлы?ы кетті. ?ал?андары ?алды. Кетемін дегенді, ешкім ?стап отыр?ан жо?, кетпеймін дегенді де ешкім ?уып жат?ан жо?. Тіпті кейбір орыс азаматтары, интернеттегі “анонимдікті” пайдаланып, ?аза?тарды маза?тау?а дейін барады. “Орыстарды? Толстойы бар, ?аза?тарда кім бар? ?ылымда, ?дебиетте, ?лем танитын бір ?аза?ты? атын ата?даршы?” дейді. “Со?ан ?арамай, сендер ?аза? тілін зорлап енгізіп, прогресс емес, регресстік іс ?рекетке бет б?рып жатырсы?дар” дейді. “Ж?рі?дер солай жабайы болып” дегенге дейін барады. Б?л ойлар, жаз?ан адамны? психологиялы? дерті деп ойлаймын. Б?гін біраз ойланатын, ?р бір орыс азаматы біледі, оларды Ресейді ??ша? жайып, т?рден орын ?сынып отыр?ан ешкім жо?. Ал б?л жерде, ешкім олар?а ?ысым к?рсетіп жат?ан жо?. Бизнеспен айнылысамын десе де еркі, саясатпен айналысамын десе де. Сонды?тан, ?ажет бол?ан кезде барлы?ы да сайрап шы?а келеді ?аза?ша.

Мен ?мір бойы ?аза? мектебінде о?ып, ?з маманды?ым бойынша ж?мыс істеу ?шін, ?аржы компанияларында іс ж?ргізу тілі орысша бол?анды?тан, бір жылды? ішінде орысша ?йрендім. Мен ?йрендім, себебі нан тауып жеуді? жолы орыс тілінде жатты. Ал б?гін егер ?аза? тілін білу м?жб?рлік болса, б?рі де ?йренеді.

Ке?ес д?уіріне тас атпа?ым жо?. К?п пайдасы тиді. Біра? Сталин д?уіріндегі орысшаландыру ?дерісі, ?аза? зиялыларыны? жаппай ?ыруы, осы б?гінгі дертке душар етіп отыр. Ке?ес д?уірін бейнелеп к?рсетер болсам, бізді? Бай?о?ыр?а ??сатамын. ?шу?а дайындал?ан ракета Ресей, айналасында?ы ж?гіріскен ж?мысшылар, Советтік мемлекеттер. Ракета ?шып кетті. Оны? зиянды ?алды?ы айналасында ?алды. Сонды?тан Ресей, біраз да болса б?л проблемаларда ?з кін?сін сезінуі керек еді. Мен Ресей Президенті болсам, ?аза?стан?а келіп, “айналайын туыстар, сендер осы елді? азаматтарысы?дар, ?аза? тілін ?йрені?дер. Елге ?айтамын десе?дер есік ашы?, біра? бізге жалта?тай берме?дер. Сендер т?уелсіз елді?, т?уелсіз азаматтарысы?дар. Осы жас мемлекетті? ая?та т?руына, сендерде ?з ?лестері?ді ?осы?дар” дер едім.

Неге? Себебі, егер ?аза? тілі, ресми тіл болып енетін болса, орыстарды? шы?арар (шы?аратынын еш ойлаймын, себебі олар?а пайдасынан г?рі, тиер зардабы к?п) былы?тары, ел т?ра?тылы?ына т?нген ?ауіп. Ал Ресейді?, е? ?лкен, ?рі стратегиялы? к?ршісіні? тыныш бол?аны жа?сы. ?з хал?ын асырай алмай отыр?ан да, ?аза?станнан жаппай к?шетін халы?ты? (б?ны? боларына да сенбеймін) да ?амтамасыз етілуі ?иын болады. Ал ж?мыссыз адам саныны? к?беюі, ?леуметтік да?дарыс?а, ал ол ?з ?атарында, кылмысты? ортаны? туындауына ?келіп со?ады.

?аза?тарды? барлы?ы дерлік ?з тілдеріне ?ызы?ушылы? танытып, тілдерін ??рметтесе, тіл м?селесі тез шешілер еді. ?йтпесе, ?она?та бол?ан ?аза? досымны?, жеті жасар баласы, ?аза?ша с?йлесем “мен ?аза?ша т?сінбеймін” дейді. ?уезов, “ел боламын десе?, бесігі?ді т?зе” дегенді ?алай тауып айт?ан десе?ші. ?аза? тілін білмейтін ?аза? азаматтары, балаларыны? ?аза?ша с?йлеуіне к??іл б?лмейді. Сол ар?ылы келесі бір буынды да ?аза?ша білмейтін ?ылып т?рбиелеуде. Сонды?тан ?рбір ?аза? азаматы, б?гінгі жауапкершілікті сезіне білуі керек. Онсыз болмайды. ?лт болуда?ы, бос ж?мсал?ан уа?ыт, бізге зиян. Б?лек ж?ргенді б?рі жейді. ?аза? ханды?ы, Ресейді? ??рамына, ауыз біршілікті? болмауынан, ?йымшылды?ты? жо?ты?ынан, ?айта-?айта тие берген жо??ардан ?ашып кірді. “Тарихты білмегендер, оны ?айталау?а м?жб?р”. Тек, ?з ?лтыны? тарихын білгендер ?ана, ?здерінен б?рын?ы тарихта бол?ан ?атені ?айталамайтын болады. Сонды?тан, ?аза?ты? басын біріктірер бір ?лтты? сана ?алыптаспай, ?аза?ты? ?з ?лтты? м?ддесін ?ор?ай алмайды. Халы? жауы болып кеткен, Байт?рсыновтар аман болса, кім біледі ?азір ?андай ел боларымызды.

?діл Той?анбаевты? “Технология мечты” атты кітабында, “Біз т?уелсіз мемлекет болды?, біра? ?лі к?нге дейін т?уелсіз ?лт бола алмады?” дейді. Оны? б?л ойына ?осыламын. Бір ?лт болып ?алыптас?ан кезде ?ана, біз бір т?тас ?о?ам ретінде, ?лтты?, келешек ?рпа?ты? ерте?іне деген жауапкершілікті сезінетін боламыз. ?йтпеген к?нде, 2015, 2030 стратегиялырыны? барлы?ы утопия?а айналады.

Б?л ма?аланы жазуыма бір себеп бар. Жа?ымды бір ?рдіс. Оны енді келесі ма?аламда жазамын.

ПыСы: Та?ырыпта?ы “?аза? Софт” ?аза? тілін ?йрететін программаны? аты (ол туралы келесі жазуымда айтамын). Ал былай алып ?араса?, “?аза? “ж?мса?”" деген ма?ына береді екен. Й?, ?аза? хал?ы ж?мса? халы?. Біра?, ?атаятын уа?ыт келген сия?ты, тіпті ?тіп те бара жатыр.

Арманда жаным, арманда. 2

Posted 21 2008

10 С?уір к?ні ?ыр?ыстанны? “жогоргу кенеши” ?аза?стан мен ?ыр?ызстан арасында?ы шекараны бекіту м?селесін ?ол?а алып бір шешімге келді. Сонымен шекара ресми т?рде ай?ындалып бітті. Б?дан бас?а Ысты? К?л ма?ында?ы 4 пансионатты? ?аза?стан?а берілуі де за?да т?рде ма??лданды. Міне осы жерде бір шикілік туып отыр. Біріншіден Ысты? К?л ма?айында?ы ел, ол жа?ада?ы туризмні? е? басты ?она?тары ?аза?станды?тар (Алматылы?тар) екендігін ?мыт?андай. Я?ни нары? заманыны? ма?ызды принціпі, сен сатушы болса?, алушы?ды іздейсі? ж?не е? бастысы сол алушы?ды жо?алтып алмау?а тырысасы?. Егер Алматылы?тар Ысты? К?лге баруды ?ойса, ол айма? а?шаны ?айда таппа?? Себебі Алматылы?тарды? бір сезонда барып, сол жерде ?алдыр?ан а?шалары, оларды? бір жылына жететін а?ша. Б?л бір.

Екіншіден, мемлекет депутаттары осы ж?йтты, сол жерді? т?р?ындарына неге т?сіндірмейді, неге ойларын біліп барып ?рекет ?ылмайды..Диалогты? жо?ты?ы, Ысты? К?л ма?айында?ы ?арапайым халы?ты, ?аза??а д?шпан ?ылды. Б?л кімге керек? Жыл сайын Ысты? К?лді? т?зды суына баратын ?арапайым адамдарды? не ?атысы бар? Биыл Алматылы?тар, Ысты? К?лге баруды армандамасын. Себебі ?мірлеріне ?ауіп т?ніп т?р. Ол жа?та сізді ешкім ?з ?ор?ауына алмайды. Ашын?ан халы?, ?ауіпті.

Ал енді м?селені? бергі жа?ына келейік. Ол 4 пансионат кімге керек? Ж?не бас?а біреуді? жерін с?рау да ?айдан шы?ты? Ерте? к?рші Ресей бізден жер с?раса не істейсі?? Бурабайдан бір санатория с?раса, за?ды т?рде ма?ан бер десе, сонда ?айтпекпіз? Моральды? т?р?ыдан б?ны таразы?а сал?андар бар ма екен?

ПыСы: ??рманбек Бакиев 17 с?уір к?ні Астанада Елбасымыз?а ?она??а келді. “Сый?а сый, сыра?а бал, Н?реке?”. Бакиевті? б?л істеген жа?сылы?ына, бізден де бір жа?сылы? ?сынылады ма екен?

Биоэтанол ж?не азы?-т?лік.. 6

Posted 18 2008

Б?гінгі та?да ?алада?ы барлы? же?іл к?ліктер, ж?ріп т?руы ?шін бензин ?олданады..Бензин ?олдан?ан к?лік, оны жа??аннан кейін ауа?а к?мір?ыш?ыл газын шы?арады..Оны а?аштар ж?тады, орнына болса таза ауа шы?арады..Біра? ?алалар ?скен сайын, а?аштары азайып, к?лік саны к?бейеді..Б?л ?з кезегінде, ?аланы? ауасыны? ластануына ?кеп со?ады..Б?гін Алматыны? тау б?ктеріне шы?ып, ?ала?а к?з салар болса?ыз, ?аланы ?аптап жат?ан ?ара т?тіннен бас?а еште?е к?ре алмайсыз..?имараттарды? да ж?йесіз салынуын, ж?не ??рылыс нары?ыны? ?ала сыртына шы?у?а сел?осты? танытуын ?осса?, ?ала ішінде жел де ж?рмейтін жа?дай?а тап боламыз..??рылысы 20 жылдан асып т?скен ?ала метросы да, к?шелердегі салынып жат?ан жол т?йіндері де, к?лік санын азайта алмайды..

?ткен жылы мемлекет, ?останай облысында биоэтанол шы?аратын зауыт салуды жоспарла?ан болатын..Со?ы не болды, д?л ?азір білмедім..Ал енді, б?л та?ырып?а неге кірістік десе?із, о?ан осы биоэтанол мен азы?-т?лік арасында?ы шиеленіскен жа?дай себеп болып отыр..Ал енді осы та?ырыпты ашу?а тырысып ба?айын..

М?най, ?лемде баламасы жо? энергия к?зі болып табылады..Б?кіл ?лем м?найды? со?ында ж?р..Ал м?найды? да ?оры шексіз емес..Бір к?ні ол да бітеді..Сонды?тан ?лемдегі к?птеген мемлекеттер, м?найды? орнын басатын энергия к?зін іздестіруге ш??ыл т?рде кірісіп те кетті..М?найдан ?ндірілетін бензин, б?гінгі к?ні к?лік атаулыны? тек ?орегі..Ал ?азір биожанармай ?олданылу шаралары ?арастырылып жатыр..Б?л биожанармай 85 пайызы биоэтанолдан ж?не 15 пайызы ?зімізге таныс бензиннен т?ратын жа?а жанармай т?рі..Б?л биожанармай, к?лікті? ?абілетін арттыруымен ?ана ?оймай, ауа?а шы?аратын к?мір?ыш?ыл газын да азайтады..Б?л да ?рине ауаны? ластануын азайтады..Б?л жа?сы хабар екен деп ?уанарсы?..Біра?, б?л жа?сы хабарды? ?асында, жаман хабар да бар..

?азір халы?аралы? нары?та азы?-т?лік ?німдеріні? ба?асы артып кетті..Оларды? басында бидай бар..Б?гін бізді? мемлекетті? сырт?а бидай сату?а тиым салуы, ?лтты? азы?-т?лік ?ауіпсіздігін са?таумен ты?ыз байланысты..Неге? Себебі былтыр?ы жылы бір тонна бидайды? ба?асы 130-150 доллар болса, биыл 400 доллар?а дейін жетті..?олында бидайы бар компаниялар, б?ндай ба?а?а бидайын сатып, к?п а?ша?а кемелгісі келмес деймісі?..Егер мемлекет тиым салмаса, ішкі нары? демей, ерте?гі бидай т??ымы демей, ?олда барды? барлы?ын сатып жіберуге даяр..

Ал бидай ба?асыны? кенеттен ?суіне не себеп болуы м?мкін? Экономикалы? терминмен айтар болса?, ба?аны с?раным мен ?сынымны? ?арым-?атынасы белгілейді..Сонды?тан ба?аны? ?суі ?шін, с?ранымны? ?суі немесе ?сынымны? т?мендеуі керек..Егер барлы? мемлекетті? жалпы жыл сайын?ы бидай ?ндірісі ?атты ?згеріске ?шырамай, бір ?алыпта т?ратынын ескерсек, ба?аны? ?суіне ?сынымнан г?рі, с?ранымны? ?сер еткендігін бай?ау?а болады..Ал б?л с?раным со??ы жылдарда неге к?рт ?згерді деген с?ра? ?оятын болса?..Мынандай себеп шы?ады орта?а..Америка ж?не Европалы? аналитиктер, экономиканы? дамуында биоэтанол ?ндірісіне назар аударуды ?сын?анда, ?мыт ?алдырыл?ан бір ж?йт бар..?лемні? б?гінге дейін азы?-т?лікте ?ана ?олданып келген бидай м?лшері белгілі, ал сол бидай к?лемінен, бір б?лігін техникалы? ?ндіріске б?ратын болса?, бидай азы?-т?лікке жетпей ?алады..Б?л себептен де ?сыным бір ?алыпта т?р?анда, с?раным ?скені ?шін, бидайды? ба?асы да к?кке к?терілді..

Биоэтанол шы?арады екенсі?, ол ?шін б?лек бидай егу м?селесін ?арастыруы? керек..Ал аналитиктер осы м?селені ?мыт ?алдыр?ан..Соны? салдарынан, б?гін ?з бидайы жо? мемлекеттерді? к?бісінде бидай жетіспей, нанны? ба?асы ?скендіктен, халы? ашынып отыр..Б?гін б?л м?селе Иранны? атом электростанциясынан да ма?ызды м?селе..Б??ан кін?лі де Америка, сон да Америка ?шін Иранны? бейбіт ма?ына да ?олданып жат?ан атом электростанциясы, Иран?а со?ыс ашу м?селесін ?арастыру?а жетелейтіндей м?селе болса, ал ?здеріні? кін?сінен нансыз ?ал?ан мемлекеттерді? ашын?ан хал?ы, м?селелер тізімінде ?ай орында т?р?

Б?гін Америкада 49 биоэтанол ?ндіретін зауыт ?ызмет істеп жатыр..Олар б?л зауыттар?а ?з ішкі ?німін ж?мсамайды, халы?аралы? нары?тан алады..Ал оларды? биоэтанол?а ж?мсайтын бидайы, ?лемні? бір бас?а шетіндегі (мысал?а Египет “Хлебный бунт в Египте” ) бір отбасыны? кешкі асы екендігі оларды ?ызы?тырмайды..

Б?л тенденцияны? жа?сылы??а апармасы аны?..Егер Америка ж?не Европалы? Ода?, биоэтанол ?ндірісін бір ж?йеге отыр?ызбаса, бидай егісін ке?ейтпесе, б?л іс насыр?а шабуы м?мкін..

?аза?станны? ?ткен жыл?ыдай рекорд асты?ы да, б?л ?лемдік м?селені шешуде жеткіліксіз ?алады..Сонды?тан, м?най мен ??рылыс?а ?аржы ??я бергенше, “ты? к?теру” м?селесін ?айта ?ол?а алуымыз?а болады..Себебі, жа?ын болаша?та бидай, алтыннан да ба?алы болатын?а ??сайды..

Ерте?, мен айтпады деме?дер ..:-)

“Биржа” ?лтты? ойыны. 7

Posted 17 2008

«Делойт» компаниясы, ?аза?стан Республикасы Алматы ?аласыны? ??ірлік ?аржы орталы?ыны? ?ызметін реттеу агенттігі ынтыма?таса отырып, ?аржы Министрлігі, «Самрук» мемлекеттік холдингі, «РФЦА» А? ж?не «Ренессанс Капитал» компаниясыны? ?олдауымен – «Биржа» ?лтты? ойыны жобасын іске ?осты.

Жобаны? ма?саты – отандастарымызды? басым к?пшілігін ?аржы нары?ына тарту ж?не халы?ты? ?аржы сауаттылы?ын арттыру.
«Биржа» ?лтты? ойыны 12 мамыр 2008 жылы са?ат 9:00 басталады ж?не 7 шілде 2008 жылы 17:00 ая?талады.

Интернетке ?олжетімді, 16 жасынан ас?ан кез келген ?аза?стан азаматы, арнайы дайындал?ан www.sharegame.kz (сайт с?уір айыны? со?ында дайын болады деп жоспарлануда) сайтында тіркеліп, ойын?а ?атыса алады. Сол сия?ты жарыс?а ?аза?станды? университеттер де ?атыса алады. Б?л ?шін олар 5 кісіден т?ратын командасын жарыс?а тіркеулері керек. Жарыста озы? н?тиже к?рсеткен ?атысушылар?а, ?аза?станны? алды??ы ?атарында?ы компанияларда практикадан ?ту ж?не шет елдік семинарларда о?у м?мкіндігі ?сынылады.

Сайт?а тіркелген со?, ?атысушыны? есеп шотына виртуал 50 000 А?Ш доллары салынады. Б?л а?шаны Лондонда?ы ?ор биржасында айналым?а т?скен ТМД елдері компанияларыны? акцияларын сатып алу?а ж?мсайсыз.

Ойынны? со?ында, орын ал?ан ?атысушылар?а 25 000, 10 000 ж?не 5 000 А?Ш доллары сыйлы? тапсырылады.

Толы? м?ліметті www.deloitte.kz сайтынан о?и аласыз.

?атысамын деушілерге с?ттілік тілеймін!

Мұрағат

Тақырыптар

Ақыл сөзі

Соңғы жазылған пікірлер

Мұрағат Сәуір 2008

“Қазақ Софт” 1 бөлім. 20

Арманда жаным, арманда. 2

Биоэтанол ж?не азы?-т?лік.. 6

“Биржа” ?лтты? ойыны. 7