Қара басымыздың қамын ойлағаннан ары асып ешқайда кете қоймадық..”Өз басым аман болсын” дейміз, “отбасымыз аман болсын”, “үйіміз сау болсын”..ал одан кейінгісін көре жатармыз..Осы қара басты ойлаушылық, бүгін өмір сүріп жүрген мекеніміздің күл талқан болуына сүйреп келеді қоғамымызды..Досыммен бірге көлігінде келе жатырмыз, жаңа алған темекісінің қағаздарын ашып болған соң, терезені ашып сыртқа лақтыра салады..Сыртта жата беруге болады, бірақ көліктің ішін қоқырсыққа толтыруға болмайды, себебі көлік менікі, ал көше ол ортақ, оны кірлертуге, ластауға болады..Бағдаршамға келіп тоқтағанда айналадағы көліктерге бір көз жүгірткеніміз жеткілікті, көліктердің терезесі ашылады, ішінен неше түрлі қоқырсықтар далаға тасталып жатады..
Табиғатқа шығамыз..Таза жер іздейміз..Қабақ кейіп, өз арттарынан неге тазаламайды деп ренжиміз..таза жер тапқан соң, сол жерді басқалар сиықты кірлетіп кете береміз..Ал ешбіріміз, сол алдымызда біреулер ластап кеткен жерді тазалап, сол жерге жайғасуға жанаспаймыз..”Оны кірлеткен біз емес қой, кім кірлетті сол тазаласын”..
Айта берсең бұндай мысалдар көп ақ..Алматының өзін алайық, құлатылған мектептер, құрылысқа кеткен парктер, кесілген ағаштар..Қалай болса солай құрылыс нашандарымен толтырылған қала, бүгінгі күннің адамдарының тірлігі, ертеңгі балаларына қалдырар қыруар ақшаның тірлігі..Ал бұл қаланың талазылығы, бұл қаланың ертеңі не болмақ? Ойлайтын кез келді емес пе?
Бұл бір қаланың жағдайы, ал біз өмір сүріп жатқан планетаның жағдайы қалай? Телевизордағы деректі фильмдердегі ғаламдық жылу үрдісі, оның себеп салдары, ешқайсымызды ойландырар емес..Ол ертең болмайды ғой, оған дейін әлі отыз жыл бар, қырық жыл бар..Ештеңе етпейді..Ия, біз кетеміз, ал ертеңгі ұрпақ сонда не болмақ?
Шығар жол қайда? Әлде “Жер тоқтаған күн” киносындағыдай, құрдымға бет бұрған планетаны құтқарудың жалғыз амалы, адамзатты құрту ма екен? “Адамзатты құтқарсаң планета өледі, адамзат жойылса планета аман қалады?” Әлде біз шынымен біз, яғни адамдар өзгере аламыз ба?
Басқасын қайдам, бізге ұнады..Біз дегенім, менімен бірге барған жігіттер..Тағы бір қазақ киносы келіпті деп арнайы барған соң, іште күдік болмады емес, бірақ киноның сюжеті өрби түсе бастағаннан-ақ тақымды қыса түстік..Тақымды қыспағанда қайтесін, киноның басты кейіпкері сұлу кербез тұлпар болса..Ардақ Әмірқұловтың Шыңғыс Айтматовтың туындысын шеберлікпен кино етіп берген екен..Шыны керек Айтматовтың бұл туындысын оқымаған мен үшін өте қызық бір кино болды..Енді повестті оқысам ба деп отырмын..Кино мен кітаптың арасындағы сәйкестік туралы пікірімді кейін кітапты оқығаннан кейін жазармын..Ал былай кино тамаша түсірілген..Ауыл өмірі шынайы жеткізіле алған..Қалада жүріп ауыл өмірін ұмыта бастағандарға, ауылға барып қайтқандай әсер қалдыратын кино..
Жексенбі күні Рүстем Әбдірашовтың “Подарок Сталину” деген киносына бардым..Кино тамаша түсірілген..Семейдің кішкентай бір бекет ауылында өткен оқиғаны негізге алған кино нағыз “адамдар туралы”..Сталиннің басқа төндірген репрессиясының құрбандарының тоғысқан тағдыры, киноға келген адамның жүрегін тебірентпей қоймайды..Бұл киноның елімізде өмір сүріп жатқан басқа ұлт өкілдерімен бірге көру керек..Тарихымыздың ұмыт қалып бара жатқан сары беттерін қайта ақтарып қарағандай боласың..Кинодағы Қасым шал образы қазақ халқының болмысын сомдағандай ма, қалай өзі?!..